Cukrzyca

Czym jest cukrzyca i jej rodzaje

Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną charakteryzującą się podwyższonym poziomem glukozy we krwi. Powstaje w wyniku niedoboru insuliny lub zaburzeń w jej działaniu, co prowadzi do nieprawidłowego metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek.

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki produkujące insulinę. Występuje głównie u dzieci i młodych dorosłych, wymaga stałego podawania insuliny.

Cukrzyca typu 2

Najczęstsza forma cukrzycy, stanowiąca około 90% wszystkich przypadków. Charakteryzuje się insulinoopornością i względnym niedoborem insuliny. Często związana z otyłością, siedzącym trybem życia i predyspozycjami genetycznymi.

Cukrzyca ciążowa

Rozwija się podczas ciąży u kobiet, które wcześniej nie chorowały na cukrzycę. Może powodować powikłania dla matki i dziecka, często ustępuje po porodzie.

Nieleczona cukrzyca prowadzi do poważnych powikłań, w tym uszkodzenia nerek, oczu, układu nerwowego i sercowo-naczyniowego.

Leki doustne w leczeniu cukrzycy

Metformina

Metformina jest podstawowym lekiem pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2. Zmniejsza produkcję glukozy przez wątrobę i poprawia wrażliwość tkanek na insulinę. Rzadko powoduje hipoglikemię i może wspomagać utratę masy ciała.

Inne grupy leków przeciwcukrzycowych

• Pochodne sulfonylomocznika - gliklazyd, glimepiryd stymulują wydzielanie insuliny przez trzustkę
• Inhibitory DPP-4 - sitagliptyna, linagliptyna zwiększają poziom hormonów inkretynowych
• Inhibitory SGLT-2 - empagliflozyna, kanagliflozyna zwiększają wydalanie glukozy przez nerki
• Agoniści receptora GLP-1 - opóźniają opróżnianie żołądka i zmniejszają apetyt

Zasady stosowania

Leki doustne należy przyjmować regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza. Ważne jest monitorowanie poziomu glukozy we krwi i przestrzeganie diety. Działania niepożądane mogą obejmować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, hipoglikemię czy reakcje alergiczne. Niektóre leki mają przeciwwskazania w chorobach nerek lub serca.

Insulina i jej rodzaje dostępne w Polsce

Insulina jest podstawowym lekiem dla osób z cukrzycą typu 1 oraz wielu pacjentów z cukrzycą typu 2. W polskich aptekach dostępne są różne rodzaje insuliny, dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjentów.

Rodzaje insuliny według czasu działania

• Insulina krótkodziałająca - Actrapid, Humulin R - działa przez 6-8 godzin, podawana przed posiłkami
• Insulina szybkodziałająca - NovoRapid, Humalog, Apidra - rozpoczyna działanie w ciągu 15 minut
• Insulina długodziałająca - Lantus, Levemir, Tresiba - zapewnia stały poziom insuliny przez 24 godziny
• Insuliny mieszane - Mixtard, Novomix - kombinacja insuliny szybko- i długodziałającej

Sposób podawania i przechowywania

Insulinę podaje się najczęściej za pomocą wstrzykiwaczy typu pen lub tradycyjnych strzykawek. Niezużytą insulinę należy przechowywać w lodówce w temperaturze 2-8°C, natomiast używaną insulinę można trzymać w temperaturze pokojowej przez maksymalnie 28 dni. Prawidłowe dawkowanie wymaga stałego monitorowania poziomu glukozy we krwi i konsultacji z diabetologiem.

Glukometry i paski testowe

Samokontrola poziomu glukozy we krwi jest kluczowym elementem leczenia cukrzycy. Regularne pomiary pozwalają na optymalne dostosowanie dawek insuliny i kontrolę przebiegu choroby.

Popularne marki i rodzaje

W polskich aptekach dostępne są glukometry renomowanych marek takich jak Accu-Chek, OneTouch, FreeStyle czy Contour. Każdy glukometr wymaga dedykowanych pasków testowych, które są dostępne w różnych opakowaniach - od 25 do 100 sztuk.

Prawidłowe wykonywanie pomiarów

• Umyj ręce ciepłą wodą z mydłem i dokładnie osusz
• Nakłuj opuszek palca lancetami jednorazowego użytku
• Przyłóż kroplę krwi do paska testowego
• Odczytaj wynik po sygnale dźwiękowym glukometru

Częstotliwość pomiarów zależy od typu cukrzycy - osoby na insulinie mierzą zwykle 3-4 razy dziennie. Systemy ciągłego monitorowania glukozy, takie jak FreeStyle Libre, oferują nowoczesną alternatywę, eliminując konieczność częstego nakłuwania palców.

Suplementy i wspomaganie leczenia cukrzycy

Suplementacja może stanowić cenne wsparcie w leczeniu cukrzycy, jednak zawsze powinna być konsultowana z lekarzem. Kwas alfa-liponowy wykazuje silne właściwości antyoksydacyjne i może wspierać funkcjonowanie nerwów obwodowych, co jest szczególnie istotne w profilaktyce neuropatii diabetycznej. Chrom odgrywa kluczową rolę w metabolizmie glukozy, pomagając w utrzymaniu prawidłowego poziomu cukru we krwi poprzez zwiększenie wrażliwości na insulinę.

Cynamon, znany ze swoich naturalnych właściwości regulujących glikemię, może wspierać kontrolę poziomu glukozy. Gorzknik, tradycyjnie stosowany w medycynie ziołowej, jest ceniony za swoje właściwości hipoglikemiczne. Magnez odgrywa istotną rolę w metabolizmie węglowodanów, a jego niedobór może pogorszyć kontrolę glikemii.

• Witaminy z grupy B (B1, B6, B12) - wsparcie dla układu nerwowego
• Omega-3 - profilaktyka powikłań sercowo-naczyniowych
• Koenzym Q10 - ochrona antyoksydacyjna
• Probiotyki - wsparcie mikroflory jelitowej

Ważne jest przestrzeganie ostrzeżeń dotyczących suplementacji - produkty te nie zastępują leków przeciwcukrzycowych i regularnej kontroli medycznej.

Produkty dietetyczne i monitoring zdrowia

Właściwa dieta i monitoring stanu zdrowia stanowią fundamenty skutecznego zarządzania cukrzycą. Słodziki naturalne jak stewia czy ksylitol, oraz sztuczne jak aspartam, pozwalają cieszyć się słodkim smakiem bez wpływu na glikemię. Dla osób z celiakią współistniejącą z cukrzycą dostępne są specjalne produkty bezglutenowe.

Monitoring i pielęgnacja

Przekąski o niskim indeksie glikemicznym pomagają utrzymać stabilny poziom cukru między posiłkami. Aparaty do pomiaru ciśnienia tętniczego są niezbędne, gdyż nadciśnienie często współistnieje z cukrzycą. Regularna kontrola masy ciała wspiera lepszą kontrolę metaboliczną.

Szczególną uwagę należy poświęcić pielęgnacji stóp - specjalne kremy i preparaty zapobiegają powstawaniu ran i infekcji. Produkty do pielęgnacji skóry diabetyka uwzględniają jej specyficzne potrzeby, często charakteryzującą się suchością i skłonnością do uszkodzeń. Kalendarz diabetyka i dzienniczki samokontroli umożliwiają systematyczne monitorowanie parametrów zdrowotnych.