Wirus HIV

Czym jest HIV i AIDS

HIV (Human Immunodeficiency Virus) to wirus, który atakuje układ odpornościowy organizmu, szczególnie komórki CD4+. AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome) to zaawansowane stadium infekcji HIV, gdy układ odpornościowy jest już znacznie osłabiony. Wirus przenosi się głównie przez kontakt seksualny, krew oraz od matki na dziecko podczas porodu lub karmienia piersią.

W Polsce żyje około 15-20 tysięcy osób z HIV, przy czym rocznie diagnozuje się około 1200-1400 nowych przypadków. Wczesna diagnostyka ma kluczowe znaczenie - nowoczesna terapia przeciwretrowirusowa pozwala osobom z HIV żyć długo i zdrowo, a przy odpowiednim leczeniu wirus może stać się niewykrywalny, co oznacza brak możliwości transmisji.

Leki przeciwretrowirusowe dostępne w Polsce

Terapia przeciwretrowirusowa (ART) opiera się na kombinacji różnych grup leków, które blokują replikację wirusa HIV na różnych etapach jego cyklu życiowego. W Polsce dostępne są nowoczesne schematy terapeutyczne refundowane przez NFZ.

Inhibitory odwrotnej transkryptazy nukleozydowe (NRTI)

Ta grupa leków stanowi podstawę większości schematów terapeutycznych. Działają poprzez blokowanie enzymu odwrotnej transkryptazy wirusa:

• Zidowudyna (AZT) - pierwszy lek przeciw HIV, obecnie rzadziej stosowany
• Emtrycytabina - często łączona z tenofovirem w preparatach złożonych
• Tenofowir - dostępny w dwóch formach: disoproksyl i alafenamid

Inhibitory odwrotnej transkryptazy nienukleozydowe (NNRTI)

Leki z tej grupy również blokują odwrotną transkryptazę, ale w inny sposób niż NRTI. Charakteryzują się dobrą tolerancją:

• Efawirenz - skuteczny lek o długim okresie półtrwania
• Rilpiwiryna - nowsza generacja NNRTI o mniejszej liczbie działań niepożądanych

Nowoczesne terapie kombinowane

Współczesne leczenie HIV opiera się na zaawansowanych terapiach kombinowanych, które skutecznie hamują replikację wirusa. Nowoczesne preparaty charakteryzują się wysoką skutecznością przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.

Inhibitory integrazy

Najnowsza klasa leków antyretrowirusowych, która blokuje enzym integrazy niezbędny do wbudowania materiału genetycznego HIV do DNA komórki gospodarza. Do tej grupy należą:

• Dolutegrawir - wysoka bariera oporności, dobra tolerancja
• Raltegrawir - pierwszy lek z tej klasy, sprawdzona skuteczność
• Biktegrawir - nowoczesny inhibitor o przedłużonym działaniu

Inhibitory proteazy

Preparaty blokujące enzym proteazy wirusa HIV, zapobiegając powstawaniu dojrzałych cząstek wirusowych. Najczęściej stosowane to Darunavir i Atazanawir, charakteryzujące się wysoką skutecznością i korzystnym profilem bezpieczeństwa.

Preparaty złożone w jednej tabletce

Nowoczesne kombinacje leków w postaci pojedynczej tabletki znacznie ułatwiają terapię. Dostępne są preparaty takie jak Triumeq, Descovy czy Biktarvy, które łączą kilka substancji aktywnych w jednej dawce dobowej.

Profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP)

PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) to strategia farmakologicznej profilaktyki HIV polegająca na regularnym przyjmowaniu leków antyretrowirusowych przez osoby niezakażone wirusem HIV, ale narażone na wysokie ryzyko zakażenia.

Dostępne preparaty w Polsce

W Polsce w ramach programu PrEP dostępne są dwa główne preparaty:

• Truvada - kombinacja emtrycytabiny i fumaranu disoproksylu tenofowiru
• Descovy - połączenie emtrycytabiny i alafenamidu tenofowiru

Wskazania i skuteczność

PrEP jest zalecana dla osób z grupy wysokiego ryzyka zakażenia HIV, w tym partnerów osób HIV-pozytywnych oraz osób prowadzących ryzykowny tryb życia seksualnego. Badania kliniczne wykazują skuteczność profilaktyki na poziomie przekraczającym 90% przy regularnym stosowaniu. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki oraz regularne monitorowanie stanu zdrowia pacjenta.

Profilaktyka poekspozycyjna (PEP)

Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) to krótkoterminowe leczenie antyretrowirusowe stosowane po potencjalnej ekspozycji na HIV w celu zapobieżenia infekcji. PEP jest skuteczną metodą prewencji, gdy zostanie zastosowana odpowiednio wcześnie.

Wskazania do zastosowania PEP

PEP należy rozważyć w następujących sytuacjach:

• Przypadkowe ukłucie igłą lub kontakt z zakażonym materiałem biologicznym
• Niezabezpieczony kontakt seksualny z osobą zakażoną HIV
• Pęknięcie prezerwatywy podczas kontaktu z partnerem o nieznanym statusie HIV
• Napaść seksualna

Schematy terapeutyczne i czas leczenia

Standardowy schemat PEP w Polsce obejmuje kombinację trzech leków antyretrowirusowych przez okres 28 dni. Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej, najlepiej w ciągu 2 godzin, ale nie później niż 72 godziny po ekspozycji. Najczęściej stosowaną kombinacją jest tenofowir/emtrycytabina z raltegrawem lub dolutegrawem. Podczas kuracji mogą wystąpić działania niepożądane takie jak nudności, biegunka czy bóle głowy.

Monitorowanie terapii i wsparcie pacjentów

Skuteczność leczenia HIV wymaga regularnego monitorowania stanu zdrowia pacjenta oraz systematycznego wsparcia medycznego i psychologicznego.

Badania kontrolne

Podstawowymi badaniami kontrolnymi są:

• Oznaczanie wiremii HIV (ładunek wirusowy) - wykonywane co 3-6 miesięcy
• Badanie poziomu limfocytów CD4+ - kontrola stanu układu immunologicznego
• Badania biochemiczne funkcji wątroby i nerek
• Lipidogram i badania kardiologiczne

Adherencja i wsparcie

Kluczowe znaczenie ma przestrzeganie zaleceń terapeutycznych - adherencja powyżej 95% jest niezbędna dla skuteczności leczenia. Należy zwracać uwagę na interakcje z innymi lekami. W Polsce działają organizacje oferujące wsparcie psychologiczne i grupy wsparcia dla osób żyjących z HIV, takie jak Kampania Przeciw Homofobii czy Lambda Warszawa, które pomagają pacjentom radzić sobie z chorobą.