Teofilina

Podstawowe Informacje o Teofilinie

• INN (Międzynarodowa Niezastrzeżona Nazwa): Teofilina
• Dostępne nazwy handlowe w Polsce: Theospirex, Teofilina
• Kod ATC: R03DA03
• Formy i dawki: tabletki, syropy, roztwory do wlewów, czopki
• Producenci w Polsce: Zróżnicowani producenci
• Status rejestracji w Polsce: Zarejestrowana
• Klasyfikacja OTC / Rx: Wymagana recepta

Najnowsze Wyniki Badań — Dowody i Znaczenie Kliniczne

W ciągu ostatnich 5–10 lat badania koncentrują się na teofilinie jako leku drugiego rzutu w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POCHP) oraz jako uzupełnieniu terapii wziewnej w cięższej astmie. Analizy randomizowane i metaanalityczne ukazują:

• Umiarkowaną poprawę funkcji płuc (FEV1).
• Zmniejszenie liczby zaostrzeń.
• Wzrost występowania działań niepożądanych z powodu wąskiego indeksu terapeutycznego.

Badania farmakokinetyczne dowodzą dużej zmienności metabolizmu teofiliny w populacji (CYP1A2). Co istotne, zmienność ta staje się kluczowa w przypadku pacjentów palących papierosy, stosujących leki (takie jak ciprofloksacyna czy fluwoksamina) oraz tych, których dieta charakteryzuje się dużą ilością kofeiny. Eksperymenty przedkliniczne sugerują, że teofilina działa przeciwzapalnie przez hamowanie fosfodiesterazy. Jednakże dowody kliniczne w tej kwestii są ograniczone. W Polsce brakuje dużych, wieloośrodkowych badań RCT dotyczących teofiliny. W związku z tym dane pochodzą głównie z rejestrów szpitalnych i badań obserwacyjnych. Tabela porównawcza efektów i ryzyka:

Efekty	Ryzyko
Poprawa FEV1	Możliwe działania niepożądane
Zmniejszenie zaostrzeń	Wąski indeks terapeutyczny
Ułatwienie oddychania	Potrzeba monitorowania

Ważne jest, aby lekarze zdawali sobie sprawę z wpływu współistniejących czynników, takich jak palenie papierosów, stosowanie innych leków, oraz dieta bogata w kofeinę na skuteczność leczenia teofiliną. Monitorowanie stężeń teofiliny w surowicy stało się standardem, szczególnie w kontekście jej wąskiego indeksu terapeutycznego. Ostatecznie, teofilina wciąż jest obiektem badań i dyskusji, a jej rola w terapii astmy oraz POChP może się zmieniać w miarę pojawiania się nowych dowodów naukowych oraz aktualizacji wytycznych klinicznych.

3. Wskazania i rozszerzone zastosowania

W przypadku teofiliny, jej zastosowanie w praktyce medycznej jest różnorodne. Badania i przeglądy systematyczne wskazują główne wskazania to:

• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP): terapeutyka uzupełniająca, co oznacza, że teofilina może być stosowana razem z innymi lekami, aby poprawić funkcję płuc.
• Ciężka astma steroidooporna: w wybranych przypadkach, gdzie inne terapie nie przynoszą ulgi.
• Leczenie bezdechu wcześniaków: aminofilina, jako pochodna teofiliny, jest stosowana w neonatologii.

Dodatkowe zastosowania, chociaż mniej udokumentowane, obejmują off-label:

• Łagodzenie objawów kaszlu: teofilina może być pomocna w przypadku obturacji dróg oddechowych.
• Wspomaganie mukolityków: połączenie teofiliny z ambroksolem, np. w syropach, może potęgować działanie mukolityczne.

W dziedzinie weterynarii teofilina jest wykorzystywana w protokołach leczenia psów z chorobami oskrzeli.

Decyzja o zastosowaniu teofiliny wymaga zawsze indywidualnej oceny ryzyka i korzyści, a także monitorowania stężenia leku we krwi (TDM).

Teofilina: na co i para que sirve la teofilina, ambroxol con teofilina dla dzieci czy teofilina pies, a jej zastosowania są szerokie, ale powinny być precyzyjnie dostosowane do potrzeb pacjenta.

4. Skład i rynek marek w Polsce — formy, dawki i dane rynkowe

Na polskim rynku teofilina występuje w kilku formach:

• Tabletki: dostępne w wersjach doustnych retard oraz IR o różnych stężeniach (50 mg, 100 mg, 200 mg, 300 mg, 400 mg).
• Syropy/jarabe: często w połączeniu z ambroksolem, co dodatkowo zwiększa ich działanie w złagodzeniu kaszlu.
• Roztwory do wlewów: aminofilina/teofilina dostępne w ampułkach, są często stosowane w szpitalach.
• Czopki: rzadsza forma, lecz czasami stosowana w terapii farmakologicznej.

Wiele preparatów teofiliny to generiki, zawierające "teofilina" w nazwie. Historyczne marki, jak Theospirex, są dostępne w wybranych krajach. W aptekach stacjonarnych i internetowych dostępność teofiliny jest ograniczona, a wiele z tych preparatów wydawanych jest na receptę.

Przykładowa tabela form, dawek i przybliżonych cen (PLN) może wyglądać tak:

Forma	Dawka	Cena przybliżona
Tabletki	100 mg	5 PLN
Tabletki	200 mg	7 PLN
Syrop	z ambroksolem	12 PLN
Aminofilina	-	15 PLN

Informacje o dostępności sugerują, że teofilina, jak i aminofilina, są często poszukiwanie w aptekach, stąd pytania takie jak teofilina 300 mg, teofilina apteka, teofilina jarabe, ambroxol teofilina precio, mogą być istotne dla pacjentów.

Przeciwwskazania i szczególne środki ostrożności

Teofilina, stosowana głównie w terapii astmy i POChP, posiada ściśle określone przeciwwskazania oraz środki ostrożności. Bezwzględnymi przeciwwskazaniami są:

• nadwrażliwość na teofilinę
• ostre stany zagrażające życiu związane z arytmią (ciężka tachyarytmia)
• niekontrolowane drżenia i napady padaczkowe bez monitoringu

Szczególne środki ostrożności należy zachować w przypadku:

• ciężkiej niewydolności wątroby
• niewydolności serca
• bradykardii oraz arytmii
• znacznych zaburzeń elektrolitowych
• jednoczesnego spożywania alkoholu (alkohol a teofilina — może zwiększać toksyczność lub zmieniać metabolizm)

W ciąży i laktacji stosowanie teofiliny powinno być oceniane indywidualnie, a zalecane jest monitorowanie stężeń terapeutycznych (TDM). Lista przeciwwskazań oraz ocena ryzyka powinny być zawsze brane pod uwagę przed rozpoczęciem leczenia.

Wytyczne dotyczące dawkowania

Polskie zalecenia pulmonologiczne dotyczące teofiliny wskazują na jej stosowanie jako leku uzupełniającego w terapii wziewnej. Dawkowanie wymaga indywidualizacji:

Rodzaj leku	Dawkowanie	Uwaga
Preparaty o przedłużonym uwalnianiu	200–400 mg/dobę	Możliwość zwiększenia do 600–800 mg/dobę w wybranych przypadkach przy monitoringu stężeń.
Aminofilina i teofilina dożylna	Dawka nasycająca ~5–6 mg/kg	Konieczne monitorowanie.

Dawki dla dzieci i wcześniaków powinny być obliczane na podstawie masy ciała oraz zgodnie z protokołami neonatologicznymi, z częstym zastosowaniem aminofiliny. Cel terapeutyczny powinien wynosić 10–20 µg/ml, gdyż powyżej 20 µg/ml rośnie ryzyko toksyczności. W każdym przypadku zaleca się odniesienie do ChPL i URPLWMiPB/SmPC danego produktu.

Przegląd interakcji — kluczowe interakcje farmakologiczne

Teofilina jest substratem CYP1A2, co oznacza, że może wchodzić w interakcje z innymi substancjami. Kluczowe interakcje to:

• Inhibitory: Ciprofloksacyna i fluwoksamina — zwiększają stężenia teofiliny, co zwiększa ryzyko toksyczności.
• Induktory: Palenie papierosów, karbamazepina i fenytoina — obniżają stężenia teofiliny.
• Kofeina i teobromina (z kakao, herbaty, yerba mate) — dają efekty addytywne, co może zwiększać działania niepożądane.
• Ambroxol zwykle nie powoduje istotnych klinicznie interakcji, ale połączenia w syropach (ambroxol con teofilina) należy ocenić pod kątem dawki i działań.

Warto zwrócić szczególną uwagę na interakcje z fluorochinolonami, takimi jak ciprofloksacyna, które mogą mieć znaczący wpływ na stężenie teofiliny w organizmie.

Postrzeganie kulturowe i nawyki pacjentów w Polsce

Polscy pacjenci mają szczególną preferencję dla wziewnych leków przeciwastmatycznych, często wykazując nieufność wobec leków doustnych o wąskim indeksie terapeutycznym, takich jak teofilina. Wiele osób sięga po domowe sposoby leczenia, takie jak herbata bogata w teinę, yerba mate czy kakao. Często pacjenci nie łączą tych produktów z ryzykiem interakcji ze względu na obecność teofiliny, teiny czy teobrominy.

Apteki, zarówno stacjonarne, jak i internetowe, odgrywają kluczową rolę edukacyjną. Pacjenci często pytają o „lek z teofiliną bez recepty”, mimo że większość preparatów teofiliny wymaga recepty. Kultura palenia również wpływa na dawkowanie i skuteczność teofiliny, co stanowi istotny aspekt terapeutyczny.

Dostępność, wzorce cenowe i refundacja NFZ

W Polsce teofilina jest głównie dostępna jako lek refundowany lub w pełnej odpłatności w formie preparatów generycznych. Status refundacji uzależniony jest od decyzji NFZ oraz wykazów leków. Przybliżone ceny to:

Rodzaj leku	Cena (PLN)	Status refundacji
Tabletki SR 100–300 mg	10–60 PLN	Refundacja w wąskich wskazaniach
Ampułki dożylnie	20–120 PLN	Pełna odpłatność

Ceny mogą się różnić, dlatego zaleca się sprawdzanie aktualnych wykazów URPLWMiPB oraz list refundowanych leków NFZ. Większość form teofiliny wymaga recepty, a apteki internetowe realizują zamówienia zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Leki porównywalne i preferencje w Polsce — zamienniki i konkurencja

W leczeniu POChP i astmy w Polsce lekarze preferują wziewne beta2-mimetyki, LABA, LAMA oraz steroidy wziewne. Teofilina jest rzadziej stosowana z powodu swojego wąskiego indeksu terapeutycznego. Aminofilina, związek farmakologicznie powiązany z teofiliną, jest często wykorzystywana dożylnie.

Pacjenci i lekarze wybierają leki z większym profilem bezpieczeństwa oraz wyższą skutecznością, które wymagają mniejszego monitoringu. Rynek farmaceutyczny oferuje także kombinacje teofiliny z ambroksolem, które mogą stanowić alternatywę w przypadku kaszlu z obturacją.

Sekcja FAQ — szybkie odpowiedzi dla pacjentów i farmaceutów

Oto kilka najczęściej zadawanych pytań dotyczących teofiliny:

• Co to jest teofilina? Metyloksantyna, która rozkurcza oskrzela i ma umiarkowane działanie przeciwzapalne.
• Czy teofilina jest sterydem? Nie, to nie jest steroid; jej mechanizm działania różni się od glikokortykosteroidów.
• Czy można pić alkohol? Niezalecane; interakcje alkohol a teofilina mogą zwiększać ryzyko działań niepożądanych.
• Czy teofilina można kupić bez recepty? Większość form wymaga recepty.
• Jak monitorować leczenie? Należy regularnie badać stężenie teofiliny w surowicy oraz kontrolować czynności serca (EKG oraz elektrolity).

Wytyczne dotyczące prawidłowego stosowania w Polsce — praktyczne rekomendacje

Przed rozpoczęciem terapii teofiliny, należy:

• sprawdzić historię leków i nawyków (m.in. palenie, spożycie kawy, herbaty)
• wykonać podstawowe badania (m.in. funkcje wątroby, elektrolity)
• ustalić plan TDM (monitorowanie stężenia po 3–5 dniach od ustalenia dawki)

Edukacja pacjenta powinna obejmować:

• unikanie dodatkowej kofeiny
• informowanie o objawach toksyczności (nudności, drżenie, tachykardia, zaburzenia rytmu)
• nadzór nad pacjentem w ciąży oraz laktacji

Recepta jest wymagana od lekarza POZ lub pulmonologa, a apteka realizuje wydanie zgodnie z ChPL oraz URPLWMiPB. W sytuacjach ratunkowych należy podjąć działania objawowe, w tym płukanie, kontrolę rytmu oraz działania wspierające.

Miasto	Region	Czas dostawy
Warszawa	Mazowieckie	5–7 dni
Kraków	Małopolskie	5–7 dni
Łódź	Łódzkie	5–7 dni
Wrocław	Dolnośląskie	5–7 dni
Poznań	Wielkopolskie	5–7 dni
Gdańsk	Pomorskie	5–7 dni
Szczecin	Zachodniopomorskie	5–9 dni
Lublin	Lubelskie	5–9 dni
Białystok	Podlaskie	5–9 dni
Katowice	Śląskie	5–9 dni
Radom	Mazowieckie	5–9 dni
Rzeszów	Podkarpackie	5–9 dni
Olsztyn	Warm-Mazurskie	5–9 dni
Opole	Opolskie	5–9 dni
Toruń	Kujawsko-Pomorskie	5–9 dni